بعد از آن كتابى بنوشت كه در آفاق نزد اديبان باتفاق ، عمل بر آن است و ميگويند كه سيبويه جامع علم ادبيات بود و عربيات محكم كرده پس آن را بسط داد و حاشيه بنوشت بر كلام خليل و قول او نسبت به خود كرد « 8 » و روايت كرده‌اند از محمد بن جعفر تميمى كه سيبويه روزى در اوائل حال در صحبت فقها و اهل حديث اين ميخواند كه ليس ابا الدرداء و ظن برده بود كه ابو الدرداء اسم ليس است و ابو الدرداء بخواند و حماد حاضر بود و بشنيد پس ظن كرد و گفت غلط كردى « 9 » سيبويه چون بشنيد غيرة برد و ملازم خليل شد و علم نحو بر او بخواند . سيبويه « 10 » از بيضاء شيراز بود متوفى شد در سال صد و هشتادم از هجرت . بر قول قاضى جمال الدين كه گفته است در شرح مفصل كه قبر سيبويه در شيراز است در مقبره باهليه نزديك دروازه كازرون و بر قبر - و از موالى قيس بن ثعلبه كه استاد سيبويه و كسائى و يونس و غيرهم بود ( رجوع شود بطبقات النحاة سيوطى 296 ) ، - در مقابل دو اخفش ديگر يكى اخفش اوسط سعيد بن مسعدة شاگرد سيبويه ، و ديگر اخفش صغير على بن سليمان كه ما بين نحويين هر سه بسيار مشهورند ( رجوع شود بمعجم الادباء 4 : 242 و 5 : 220 ، و ابن خلكان 1 : 224 و 360 ، و طبقات النحاة سيوطى 258 و 338 ) ، - 1 - يعنى ابو الحسن محمد بن جعفر بن محمد بن هارون تميمى نحوى كوفى معروف بابن النجار و متوفى در سنهء 402 ( تاريخ بغداد ج 2 ص 158 - 159 ، و ج 12 ص 195 در عين همين حكايت ) .

--> ( 8 ) - نظر باينكه اختلالى در ترجمه روى داده است عين عبارت شد الازار نقل ميگردد : اخذ النحو عن الخليل و لازمه و عن عيسى بن عمر و يونس و غيرهم و اخذ اللغه عن الاخفش و وضع كتابة الذى طار طائره فى الافاق و اجمع عليه الادباء بالاتفاق و يقال انه اخذ الجامع لعيسى بن عمر فبسطه و حشى عليه من كلام الخليل و غيره فلما كمل نسبه اليه . ( 9 ) - در هر دو نسخه چنين است و به كلى عبارت آشفته . اينك عبارت شد الازار . و عن محمد بن جعفر التميمى انه كان اولا يصحب الفقهاء و اهل الحديث و كان يستملى على حماد بن سلمه فاستملى يوما قوله صلى الله عليه و سلم ليس من اصحابى الا من لو شئت لاخذت عليه ليس ابا الدرداء فقال سيبويه ابو الدرداء و ظن انه اسم ليس فلحنه حماد فأنف من ذلك و لازم الخليل . ( 10 ) - در هر دو نسخه كلمه خليل بعد از بر او بخواند وجود دارد و با ملاحظه متن مسلم است كه كلمه خليل در اينجا زائد است . ناگزير سيبويه بجاى آن گذاشته شد .